Rozmowa Ewy Waszut z Wies\u0142aw\u0105 Mik\u0105 w Bibliotece \u015al\u0105skiego Uniwersytetu Medycznego
\nw Katowicach o danych dotycz\u0105cych doktorat\u00f3w SUM. Obie bibliotekarki aktywnie uczestnicz\u0105 w projekcie \u201ePolska Platforma Medyczna: portal zarz\u0105dzania wiedz\u0105 i potencja\u0142em badawczym\u201d, oraz w Zespole ds. Otwartej Nauki Biblioteki SUM.<\/p>\n
Ewa Waszut:<\/strong> Na \u0142amach PPM<\/a> opublikowali\u015bmy ponad rok temu rozmow\u0119 z Krzysztofem Go\u015bciniakiem, w kt\u00f3rej nakre\u015bli\u0142 m.in. pocz\u0105tki Polskiej Platformy Medycznej. Krzysztof powiedzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c o osobach zaanga\u017cowanych w tworzenie PPM i o r\u00f3\u017cnych zakresach zada\u0144 tych os\u00f3b, st\u0105d propozycja kolejnej rozmowy. Z pani\u0105. Ciesz\u0119 si\u0119 tak\u017ce, \u017ce mog\u0119 od wewn\u0105trz (maj\u0105c na my\u015bli prace zwi\u0105zane z PPM), zada\u0107 kilka pyta\u0144, kt\u00f3rych pewnie bym nie zada\u0142a przy innej okazji.<\/p>\n Wi\u0119c\u2026 W zesz\u0142ym roku, dok\u0142adnie 22 czerwca, rozmawia\u0142y\u015bmy o zakresie Pani dzia\u0142a\u0144, je\u015bli chodzi o Polsk\u0105 Platform\u0119 Medyczn\u0105 \u2013 g\u0142\u00f3wnie na temat bazy rozpraw doktorskich i planowanym eksporcie danych z systemu Aleph do PPM. Rozmawia\u0142y\u015bmy te\u017c o mo\u017cliwo\u015bciach dost\u0119pu do pe\u0142nych tekst\u00f3w doktorat\u00f3w w Repozytorium SUM. Dzi\u015b mam pytanie: co po tym roku si\u0119 zmieni\u0142o? A mo\u017ce bardziej: jak du\u017co si\u0119 zmieni\u0142o? Bo to jest chyba pytanie najwa\u017cniejsze. Prawda?<\/p>\n Wies\u0142awa Mika:<\/strong> O tak, zgadza si\u0119. Sporo si\u0119 zmieni\u0142o!<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong> Czy mo\u017ce Pani opowiedzie\u0107 o procesie, kt\u00f3ry przeszli\u015bmy? Powiedzia\u0142am przeszli\u015bmy, bo mam tak\u017ce przyjemno\u015b\u0107 by\u0107 w tym zespole i jestem \u015bwiadoma, \u017ce bez pracy pojedynczych os\u00f3b nie by\u0142oby tej ca\u0142o\u015bci, jaka jest obecnie.<\/p>\n Wies\u0142awa Mika:<\/strong> Rozprawy doktorskie s\u0105 specyficznym rodzajem materia\u0142\u00f3w bibliotecznych, poniewa\u017c nale\u017c\u0105 do grupy dokument\u00f3w niepublikowanych, udost\u0119pnianych pod pewnymi warunkami. W Bibliotece SUM baza doktorat\u00f3w tworzona jest od 1996 r. Pocz\u0105tkowo by\u0142a to baza lokalna, stworzona przez informatyka naszej Uczelni na pro\u015bb\u0119 Biblioteki, kt\u00f3rej zawarto\u015b\u0107 zosta\u0142a zaimportowana w 2018 r. do katalogu bibliotecznego w systemie Aleph. Tak wi\u0119c ju\u017c na starcie projektu posiadali\u015bmy pewien zbi\u00f3r opis\u00f3w bibliograficznych, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142o odpowiednio przygotowa\u0107 do eksportu do systemu Omega Psir (system, z kt\u00f3rego korzysta PPM \u2013 przyp. red.). \u017beby to si\u0119 sta\u0142o mo\u017cliwe, konieczna by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca zar\u00f3wno z informatykami naszej uczelni, jak i firmy Sages (wykonawca projektu PPM \u2013 przyp. red.). Prace wst\u0119pne polega\u0142y na przygotowaniu prawid\u0142owego mapowania p\u00f3l opisu bibliograficznego rozpraw doktorskich, czyli okre\u015bleniu, kt\u00f3re pola formatu MARC 21 (format stosowany w katalogu Aleph) maj\u0105 zosta\u0107 przeniesione do nowego oprogramowania PPM i do jakich p\u00f3l te dane maj\u0105 zosta\u0107 zaimportowane.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong> Czyli \u2013 upraszczaj\u0105c \u2013 \u017ceby\u015bmy mogli skorzysta\u0107 z tych danych, kt\u00f3re ju\u017c przez lata zgromadzili\u015bmy, nie ponawiaj\u0105c pracy, kt\u00f3r\u0105 kto\u015b wykona\u0142 i dostosowa\u0107 format do obecnego systemu?<\/p>\n Wies\u0142awa Mika:<\/strong> Co oczywi\u015bcie jest za\u0142o\u017ceniem idealnym. Niestety eksport\/import danych z jednego systemu do drugiego nigdy nie jest w 100% poprawny. Cz\u0119\u015b\u0107 opis\u00f3w wymaga\u0142a r\u0119cznej korekty b\u0142\u0119d\u00f3w, dopisania brakuj\u0105cych informacji. Na szcz\u0119\u015bcie do\u015b\u0107 sprawnie uda\u0142o si\u0119 poprawi\u0107 wszystkie niedoskona\u0142o\u015bci i do PPM trafi\u0142o ponad 3700 opis\u00f3w rozpraw doktorskich<\/strong>. Opisy te maj\u0105 zr\u00f3\u017cnicowany stopie\u0144 kompletno\u015bci. W starszych brakuje streszcze\u0144, hase\u0142 MeSH. Niekt\u00f3re zawieraj\u0105 informacj\u0119, \u017ce doktorat jest dost\u0119pny w Archiwum SUM.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong> Czyli sprawdzenie wszystkich p\u00f3l wi\u0105za\u0142o si\u0119 czasami z ich wype\u0142nieniem?<\/p>\n Wies\u0142awa Mika:<\/strong> Tak, ale nie we wszystkich przypadkach, bo to proces wymagaj\u0105cy sporego zaanga\u017cowania i nie zawsze jest mo\u017cliwy do zrealizowania. Jak ju\u017c wspomnia\u0142am wcze\u015bniej, opisy bibliograficzne dysertacji by\u0142y tworzone w r\u00f3\u017cnych bazach i w pocz\u0105tkowym okresie zawiera\u0142y tylko podstawowe informacje m.in. dane autora, promotora, recenzent\u00f3w, dat\u0119 nadania stopnia naukowego. Teraz umieszczamy tych informacji znacznie wi\u0119cej, aby u\u0142atwi\u0107 u\u017cytkownikom wyszukiwanie. Poza tym w marcu tego roku ostatecznie zamkn\u0119li\u015bmy baz\u0119 doktorat\u00f3w w systemie Aleph i rozpocz\u0119li\u015bmy wprowadzanie danych o dysertacjach bezpo\u015brednio do PPM.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong> Zapytam z ciekawo\u015bci: ile kosztuje.. no tak, ile \u201ekosztuje\u201d czasowo wykonanie jednego opisu bibliograficznego doktoratu?<\/p>\n Wies\u0142awa Mika:<\/strong> Nie da si\u0119 tego dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107, bo to zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w. Je\u017celi dysponuj\u0119 kompletem materia\u0142\u00f3w, dokument\u00f3w zwi\u0105zanych z doktoratem (w tym podpisan\u0105 umow\u0119 licencyjn\u0105), to wykonanie samego opisu bibliograficznego zajmuje oko\u0142o jednej godziny. Zdarzaj\u0105 si\u0119 przecie\u017c te same imiona i nazwiska, zmiany nazwiska, promotora czy recenzenta, r\u00f3\u017cnego typu pomy\u0142ki i liter\u00f3wki.\u00a0 Zawsze por\u00f3wnuj\u0119 dane zawarte w doktoracie z dokumentacj\u0105 otrzyman\u0105 z Sekcji ds. Rozwoju Naukowego SUM.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong> Tak, to do\u015b\u0107 monotonna, wymagaj\u0105ca skupienia i cierpliwo\u015bci praca.<\/p>\n Wies\u0142awa Mika:<\/strong>\u00a0 To fakt. Dodam jeszcze, \u017ce sporo czasu zajmuje r\u00f3wnie\u017c uzupe\u0142nienie opisu dysertacji o has\u0142a przedmiotowe MeSH (Medical Subject Headings \u2013 przyp. red.). Tematyka rozpraw obejmuje r\u00f3\u017cne obszary medycyny i nauk pokrewnych, nierzadko w\u0105skospecjalistyczne. Zw\u0142aszcza przy doktoratach z chemii cz\u0119sto wspieram si\u0119 literatur\u0105 fachow\u0105, by znale\u017a\u0107 w\u0142a\u015bciwy termin i nada\u0107 odpowiednie has\u0142a przedmiotowe. Korzystam te\u017c z informacji zawartych w samej pracy: streszcze\u0144 autorskich, s\u0142\u00f3w kluczowych, pi\u015bmiennictwa wykorzystanego przez autora. Szukam podobnych tematycznie prac w bazie PubMed lub Polskiej Bibliografii Lekarskiej.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong>\u00a0 Czyli za ka\u017cdym razem mo\u017ce by\u0107 to wyzwanie.<\/p>\n Wies\u0142awa Mika:<\/strong>\u00a0 To mo\u017ce zbyt g\u00f3rnolotne okre\u015blenie J, ale z pewno\u015bci\u0105 nadawanie hase\u0142 przedmiotowych dokumentom, takim jak: ksi\u0105\u017cki, artyku\u0142y czy rozprawy doktorskie wymaga do\u015bwiadczenia i wiedzy. Pomaga mi w tym fakt, \u017ce przez kilka lat pracowa\u0142am w Czytelni Komputerowej, przygotowuj\u0105c zestawienia tematyczne dla u\u017cytkownik\u00f3w Biblioteki SUM. Korzysta\u0142am wtedy z wielu baz danych opartych w\u0142a\u015bnie na has\u0142ach przedmiotowych MeSH (Medline) czy deskryptorach (PBL)<\/p>\n Jest te\u017c inna kwestia, o kt\u00f3rej warto wspomnie\u0107. Obecnie mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwa typy rozpraw doktorskich: tradycyjne \u2013 w formie monografii, oraz oparte na artyku\u0142ach autora \u2013 jako sp\u00f3jny tematycznie cykl publikacji. W tym drugim typie w PPM w polu \u201ePowi\u0105zane artyku\u0142y\u201d widoczny jest wykaz artyku\u0142\u00f3w w postaci link\u00f3w do pe\u0142nych opis\u00f3w, a w przypadku artyku\u0142\u00f3w na licencjach CC (Creative Commons \u2013 przyp. red.) tak\u017ce do pe\u0142nych tekst\u00f3w.<\/p>\n Ewa Waszut<\/strong>: Jakie informacje umieszcza si\u0119 w opisie doktoratu w PPM?<\/p>\n Wies\u0142awa Mika<\/strong>: Sporo jest tych informacji, ale po kolei. Z takich typowo formalnych to imi\u0119 i nazwisko autora, dane promotora, promotora pomocniczego (o ile jest), recenzent\u00f3w (wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych), nazwa jednostki dyplomuj\u0105cej (w naszym przypadku \u2013 SUM), data obrony, data nadania stopnia naukowego (data zako\u0144czenia). Ponadto zamieszczam informacj\u0119 o wyr\u00f3\u017cnieniu (o ile jest), streszczenia autorskie w j\u0119zyku polskim i angielskim, s\u0142owa kluczowe, has\u0142a MeSH i oczywi\u015bcie plik z pe\u0142nym tekstem rozprawy.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong> Czyli to jest r\u00f3wnie\u017c sprawdzanie pod wzgl\u0119dem WCAG*?<\/p>\n Wies\u0142awa Mika:<\/strong> Nie, ja nie zajmuj\u0119 si\u0119 \u201ewcagowaniem\u201d plik\u00f3w, ale przygotowuj\u0119 je wst\u0119pnie tzn. usuwam za\u0142\u0105czniki, w kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 skany artyku\u0142\u00f3w, na kt\u00f3rych oparty jest doktorat lub dane wra\u017cliwe. Tak przygotowany plik trafia do zespo\u0142u, kt\u00f3ry opracowuje go zgodnie z wytycznymi WCAG 2.0.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong> Jakie jeszcze informacje zamieszcza Pani przy plikach rozpraw?<\/p>\n Wies\u0142awa Mika:<\/strong> Przy ka\u017cdym pliku zamieszczam informacj\u0119 o wybranej przez autora licencji Creative Commons i ustalam, jaki b\u0119dzie dost\u0119p do pliku. S\u0105 3 opcje dost\u0119pu: plik publiczny (dost\u0119pny dla wszystkich), chroniony (dost\u0119pny dla zalogowanych u\u017cytkownik\u00f3w PPM) oraz prywatny (dost\u0119pny tylko dla redaktor\u00f3w). Tutaj nale\u017cy wspomnie\u0107, i\u017c dost\u0119p do pe\u0142nych tekst\u00f3w dysertacji w PPM umo\u017cliwi\u0142y dwa zarz\u0105dzenia Rektora SUM z 2020 r.**: Zarz\u0105dzenie nr 167<\/strong> z dn. 18.09.2020 r. w sprawie: udost\u0119pniania niepublikowanych prac dyplomowych i rozpraw doktorskich w \u015al\u0105skim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach oraz Zarz\u0105dzenie nr 168<\/strong> z dn. 18.09.2020 r. w sprawie: gromadzenia, archiwizowania i udost\u0119pniania efekt\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci naukowo-badawczej oraz dydaktycznej pracownik\u00f3w, doktorant\u00f3w i student\u00f3w \u015al\u0105skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Na mocy tych zarz\u0105dze\u0144 \u201eautor rozprawy doktorskiej, przygotowanej w ramach kszta\u0142cenia w \u015al\u0105skim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach ma obowi\u0105zek zapewnienia otwartego dost\u0119pu do rozprawy doktorskiej poprzez zdeponowanie lub umo\u017cliwienie zdeponowania jej elektronicznej wersji w Repozytorium SUM i publicznego jej udost\u0119pnienia w Repozytorium Polskiej Platformy Medycznej (Repozytorium PPM) na podstawie zawartej umowy licencyjnej lub umowy przekazania praw maj\u0105tkowych\u201d<\/em> (paragraf 1, ust\u0119p 1). Obecnie Repozytorium SUM oferuje dost\u0119p do ponad 250<\/strong> pe\u0142nych tekst\u00f3w rozpraw doktorskich w oparciu o zawarte z autorami umowy licencyjne.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong> Najcz\u0119\u015bciej wybieran\u0105 licencj\u0105 przez naszych naukowc\u00f3w jest\u2026?<\/p>\n Wies\u0142awa Mika: <\/strong>CC BY-NC-ND***<\/p>\n Ta licencja zezwala na wykorzystanie doktoratu z poszanowaniem praw autorskich, ale nie w celach komercyjnych i bez mo\u017cliwo\u015bci tworzenia utwor\u00f3w zale\u017cnych, pochodnych.<\/p>\n Ewa\u00a0Waszut: <\/strong>Nie wyczerpujemy tematyki zwi\u0105zanej z danymi z doktorat\u00f3w, je\u015bli tutaj zako\u0144czy\u0142yby\u015bmy nasz\u0105 rozmow\u0119, prawda?<\/p>\n Wies\u0142awa Mika<\/strong>: Prawda. Dane z doktorat\u00f3w s\u0105 np. \u015bci\u015ble powi\u0105zane z \u201eProfilem naukowca\u201d w PPM.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong>\u00a0 Czyli \u201ewszystko w jednym miejscu\u201d\u00a0 na temat naukowca w naszej uczelni.<\/p>\n Wies\u0142awa Mika: <\/strong>Tak, w profilu mo\u017cna prze\u015bledzi\u0107 nie tylko informacje zwi\u0105zane bezpo\u015brednio z doktoratami, ale i przebieg kariery naukowej, osi\u0105gni\u0119cia, publikacje, wska\u017aniki bibliometryczne, identyfikatory (ORCID, SCOPUS) itd., ale\u2026 wi\u0119cej o \u201eProfilu naukowca\u201d znale\u017a\u0107 b\u0119dzie mo\u017cna ju\u017c wkr\u00f3tce w czasopi\u015bmie Forum Bibliotek Medycznych, w kt\u00f3rym nasz zesp\u00f3\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo om\u00f3wi\u0142 ten temat.<\/p>\n Ewa Waszut:<\/strong>\u00a0 Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>\n Wies\u0142awa Mika<\/strong>: Dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n <\/p>\n *WCAG \u2013 mowa tutaj o standardzie Web Content Accessibility Guidelines, kt\u00f3ry\u00a0 obowi\u0105zuje w Polsce od 2012 roku. Wi\u0119cej na ten temat, mo\u017cna przeczyta\u0107 w artykule nt. dost\u0119pno\u015bci i otwarto\u015bci PPM:\u00a0 https:\/\/ppm.edu.pl\/info\/report\/PUMc23ad9a4147f42c0b4f11fb34c19eb5e\/Szczeg%25C3%25B3%25C5%2582y%2Brekordu%2B%25E2%2580%2593%2BRealizacja%2Bza%25C5%2582o%25C5%25BCe%25C5%2584%2Botwarto%25C5%259Bci%2Bi%2Bdost%25C4%2599pno%25C5%259Bci%2Bw%2Bprojekcie%2BPPM%2B%25E2%2580%2593%2BPolska%2BPlatforma%2BMedyczna?r=publication&ps=20&tab=&lang=pl<\/a><\/p>\n ** – http:\/\/www3.sum.edu.pl\/files\/25428\/zarz_167_2020.pdf<\/a><\/p>\n http:\/\/www3.sum.edu.pl\/files\/25430\/zarz_168_2020.pdf<\/a><\/p>\n *** – https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-nc-nd\/3.0\/pl\/<\/a><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rozmowa Ewy Waszut z Wies\u0142aw\u0105 Mik\u0105 w Bibliotece \u015al\u0105skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach o danych dotycz\u0105cych doktorat\u00f3w SUM. Obie bibliotekarki aktywnie uczestnicz\u0105 w projekcie \u201ePolska Platforma Medyczna: portal zarz\u0105dzania wiedz\u0105 i potencja\u0142em badawczym\u201d, oraz w Zespole ds. Otwartej Nauki Biblioteki SUM. Ewa Waszut: Na \u0142amach PPM opublikowali\u015bmy ponad rok temu rozmow\u0119 z Krzysztofem Go\u015bciniakiem, w… Czytaj dalej: W SUMie ponad 3700 w PPM.<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1296,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1295"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1295\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/projekt.ppm.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}